De omgeving

Cultuur & Tradities

Eiland der Schiere monniken

De vroegste geschiedenis van het eiland der Schiere (grijze) monniken. Als er één eiland is dat dikwijls verkocht en verkwanseld is, dan is het wel Schiermonnikoog. In een charter van 24 oktober 1440 vinden wij vermeld dat Philips de Goede het eiland in bescherming nam en in een charter van 6 november 1465, van de Bisschop van Utrecht, David van Bourgondië, staat dat Schiermonnikoog van ouds aan de abt van het klooster Claerkamp, onder Rinsumageest, heeft toebehoort, dat in 1166 gesticht is. Deze monniken hadden daar een hoeve met een kapel en een begraafplaats. Het was de orde der Bernardijnen of Cisterciënzers, ze droegen een schier of grijs gewaad. Het wapen van Schiermonnikoog vertoont nog de beeltenis van een monnik in grijze pij, barrevoets staande op een groene grond, in de rechterhand een rozenkrans met gouden kruis, de linkerhand opgeheven, het oude wapen, een grijze monnik met zijn linkervoet een spade in de grond stekende. Op de watertoren staat nu een Schiere monnik in koper.

In 1580 komt het eiland aan de Staten van Friesland. In 1638 verkochten de Staten het eiland aan Gabinius Botma en Hendrik van Marssum. In 1639 werd het verkocht aan P. B. Hauckema en in 1640 aan de Heer Stackhouwer, Heer van Rijsbergen, Iselietes, St. Anna, enz. voor 20.000 goudguldens. Hij liet het slot Rijsbergen bouwen, nu jeugdherberg. In 1858 kwam het in eigendom van Mr. John Erich Banck, in 1892 aan Graaf Hartwig Arthur Berthold van Berndorff Wehningen en sedert oktober 1944 is het eigendom van de Staat der Nederlanden. En tussen deze verkopingen in is nog heel wat strijd gevoerd! Schiermonnikoog is wel een belangrijk koopobject geweest. Het maakte vooral onder de monniken een grote bloeitijd mede. Ook is er nog een strijd geweest tussen de Groningers en de Friezen. De natuur liet het eiland ook niet onberoerd, vooral in het zuidwesten. Hele stukken verdwenen in zee, zelfs dorpen werden verslonden, het is een "wandelend" eiland, wat er aan de ene kant afbrokkelt, komt er aan de andere kant weer bij.

Eigen taal

Het Schiermonnikoogs wordt nog gesproken door ongeveer 60 inwoners. De taal is verwant aan het Oud Fries en het Noordfries. Doch heeft ook diverse woorden die verwant zijn aan de Scandinavische talen, alsmede het engels. Dit zou mede kunnen zijn ontstaan doordat vele eilanders als zeelieden met grote regelmaat landen rond de Oostzee bezochten.

Kallemooifeest

Het hoogtijpunt van het jaar is op Schiermonnikoog toch wel het Kallemooifeest, waarschijnlijk naar het Engelse "Call the May", een fantastisch feest en zoals Ameland zijn Sunderklaasfeest uitbundig viert, zo is het Kallemooifeest op Schiermonnikoog. Het is een uitbundig meifeest, een Pinksterfeest dat zaterdagsavonds voor Pinksteren begint en woensdag na Pinksteren eindigt. 's Zaterdagsavonds wordt de "keale Maeibeam" opgericht. Een dikke paal wordt midden in het dorp voor het hotel geplaatst, de paal is ongeveer 20 meter hoog, een dunnere paal wordt daar bovenop bevestigd en boven op deze paal bevindt zich een groene twijg en de Nederlandse vlag. Op de witte baan van de vlag staat "Kallemooi". Aan een dwarslat hangen enkele lege flessen. Maar de bekroning van dit alles is de levende haan in een korf opgesloten, welke met een zak is afgedekt. In de korf heeft men geweekt brood gedaan, zodat hij voedsel genoeg heeft en in deze mand brengt de haan de Pinksterdagen door. Nu is het merkwaardige hiervan dat de haan gestolen moet worden uit één van de kippenhokken en wel de vetste en best kraaiende haan. Dat stelen moet men met een korreltje zout nemen, al houden de eigenaars hun hokken wel goed gesloten. Het is de enige diefstal welke toelaatbaar is en niet wordt gestraft. Het is ook meer een lening. Zit de haan in de boom, dan wordt er een rondedans om de "kallemooi" gemaakt, waar geen enkel meisje bij tegenwoordig mag zijn en wordt de "kallemooibitter" gedronken. Na afloop wordt de Pinksterkermis geopend met een bal, de "kallemooistep", dan komen ook de vrouwen, en de mannen moeten kraaien, de vrouwen tokkelen. Er wordt veel muziek gemaakt en gedanst en op de avond van de 3e Pinksterdag wordt de haan naar beneden gehaald en is het Kallemooifeest afgelopen.